برگزیدگان جوایز داستانی 1400 در یک قاب

در سال 1400 جوایز ادبی در حوزه رمان، داستان بلند، داستان کوتاه و ناداستان از سوی جشنواره‌های نام‌آشنا و یا تازه‌نفس برگزار شد؛ از چهاردهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد تا معرفی 25 داستان برگزیده از نگاه مخاطبان.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ بیش از دو سال از شروع پاندمی و همه‌گیری کرونا می‌گذرد و پس از گذار از روزهای سخت، نفس‌گیر و خلق تصاویری آخرالزمانی در زمان اوج شیوع این ویروس منحوس در گوشه‌گوشه جهان، اینک با وضع قوانینی گاه سختگیرانه از سوی کشورها، رعایت نکات بهداشتی توسط اغلب مردم و همچنین واکسیناسیون سرتاسری با هدف مقابله، کاهش قدرت سرایت و افزایش ایمنی در برابر کووید-19، در سال 1400 شاهد برگزاری نشست‌ها، مراسم‌ها و جوایز ادبی‌ای بودیم که اهالی فرهنگ و هنر حداقل یکسالی از آن‌‌ها بی‌بهره مانده بودند.

در سری گزارش‌های «نگاهی به رویدادهای ادبی سالی که گذشت» سعی کردیم تا به بررسی موجز و تیتروار رویدادهای سال 1400 در بخش‌های همچون جشنواره‌های داستان، جشنواره‌های شعر، درگذشتگان و برترین اخبار بپردازیم که در گذشته خواندید و حال به شماره پایانی آن رسیدیم.

چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد اثر برگزیده در بخش رمان و داستان کوتاه نداشت
بر اساس اعلام هیات داوران بخش رمان و داستان بلند چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال‌ آل‌احمد، این جایزه در این بخش اثر برگزیده نداشت و دو کتاب «ماه غمگین ماه سرخ» نوشته رضا جولایی از نشر چشمه و «بی نام پدر» نوشته سیدمیثم موسویان از نشر کتاب جمکران به صورت مشترک شایسته تقدیر این بخش شدند.
در بخش داستان‌بلند و رمان، کتاب‌‌های «بی نام پدر» از سیدمیثم موسویان (نشر کتاب جمکران)، «پری‌کشی» از علیرضا حسن‌زاده (نشر مروارید)، «پیامبر بی‌معجزه» از محمدعلی رکنی (نشر صاد)، «سونات لال» از میترا معینی (نشر نیماژ) و «ماه غمگین ماه سرخ» از رضا جولایی (نشر چشمه) به عنوان نامزدان این بخش معرفی شده بودند. همچنین داوری این بخش را اکبر صحرایی، قاسمعلی فراست و منصور علیمرادی بر عهده داشتند.
در بخش داستان‌کوتاه چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال‌ آل‌احمد،بر اساس اعلام هیات داوران این بخش اثر برگزیده نداشت و دو کتاب «ساعت دنگی» اثر محمداسماعیل حاجی‌علیان از نشر سوره مهر و «قدیس دیوانه» اثر احمدرضا امیری‌سامانی از نشر صاد به صورت مشترک شایسته تقدیر شدند.
نامزدان بخش داستان‌کوتاه شامل «ح. دو چشم»، اثر محبوبه حاجیان‌نژاد از نشر سوره مهر، «آماده ترور باش»، اثر علی براتی‌کجوان از نشر صاد، «ساعت دنگی»، نوشته محمداسماعیل حاجی‌علیان از نشر سوره مهر و «قدیس دیوانه»، اثر احمدرضا امیری‌سامانی از نشر صاد بودند. داوری این بخش را هادی خورشاهیان، خسروباباخانی و یوسف قوجق برعهده داشتند.

«صنم» برگزیده بیست‌ویکمین دوره جایزه ادبی شهید غنی‌پور شد/ بخش نوجوان اثر برگزیده نداشت
هیات‌ داوران بخش رمان بزرگسال بیست‌ویکمین دوره جایزه ادبی شهید حبیب غنی‌پور، از میان ۱۶۴۵ اثر چاپ اول منتشر شده در سال 1399 در این بخش، 31 رمان را به عنوان آثار راه یافته به مرحله نهایی این جایزه معرفی کردند که پس از مطالعه دقیق و بحث و تبادل‌نظر و گفت‌وگو در جلسات حضوری سرانجام پنج اثر در لیست نامزدهای نهایی بخش رمان بزرگ‌سال جای گرفتند که شامل کتاب‌های «تشریف» نوشته علی‌اصغر عزتی پاک از انتشارات شهرستان ادب، «صنم» نوشته ملیحه ذوالفقاریان از انتشارات سروش، «نیوتن زیر درخت گردو» نوشته لیلا صبوحی از نشر نیماژ، «سوره آفلین» نوشته ابراهیم اکبری دیزگاه از انتشارات شهرستان ادب و «گمشده در ۱۳:۶۰» نوشته پویان مکاری از انتشارات آوند دانش می‌شد. در نهایت رمان «صنم» از سوی هیات داوران به عنوان اثر برگزیده اعلام شد. داوری بخش رمان بزرگ‌سال در بیست‌ویکمین دوره جشنواره ادبی شهید حبیب غنی‌پور، بر عهده ابراهیم زاهدی مطلق، مصطفی خرامان و گلعلی بابایی بود.
در بخش نوجوان نیز هیات داوران پس از بررسی ۷۱۱ اثر چاپ اول منتشر شده در سال 1399 در این بخش، 41 عنوان را بعد از چند مرحله ریزش به مرحله نهایی آوردند که پس از مطالعه دقیق و بحث و تبادل‌نظر و گفت‌وگو در جلسات حضوری سرانجام چهار اثر به نام‌های «کتاب مخفی» نوشته مجید پورولی کلشتری از انتشارات کتاب جمکران، «آتشگاه» نوشته احمد مدقق از نشر صاد، «به نقش گلیم» نوشته محمد محمودی نورآبادی از انتشارات شهرستان ادب و «آتیش پاره» نوشته فاطمه بختیاری از انتشارات کتاب جمکران، به‌عنوان نامزدهای نهایی معرفی شدند.
بخش نوجوان در بیست‌ویکمین دوره جشنواره ادبی شهید حبیب غنی‌پور اثر برگزیده نداشت و کتاب «آتیش پاره» اثر فاطمه بختیاری از انتشارات کتاب جمکران به‌عنوان «اثر تقدیری» معرفی شد. داوری این بخش از جشنواره بر عهده حبیب یوسف‌زاده، خسرو باباخانی و محمدعلی قربانی بود.

نوزدهمین دوره جایزه «قلم زرین» برگزیدگان خود را شناخت
15 تیرماه 1400 دبیرخانه جایزه قلم‌ زرین برگزیدگان نوزدهمین دوره را به معرفی کرد. مطابق با اعلام داوران در بخش‌های داستانی، در بخش داستان بزرگسال دو اثر به صورت اشتراکی برگزیده شدند که عبارت بودن از «بی نام پدر» از سیدمیثم موسویان، کتاب جمکران و «برشکن» نوشته حمید علیدوستی شهرکی، سوره مهر.
در بخش داستان کودک و نوجوان نیز به صورت اشتراکی «یولبارس و شهر زیرزمینی» نوشته عبدالرحمان اونق، پیدایش و «راز دانه کوچولو» از راضیه خادم الحسینی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، کتاب سحر به عنوان برگزیده معرفی شد.در بخش نقد و پژوهش هم کتاب «غربالی در دست» نوشته سیدمهدی طباطبائی، سنایی به عنوان شایسته تقدیر انتخاب شد.
سهیلا عبدالحسینی دبیری نوزدهمین دوره جایزه «قلم زرین» را برعهده داشت. در بخش پژوهش و نقد ادبی احمد شاکری، انسیه خزعلی و محمود بشیری داوری آثار را برعهده داشتند.
راضیه تجار، مریم مقانی و کامران‌ پارسی‌نژاد داوران بخش داستان بزرگسال بودند. داوری بخش داستان کودک و نوجوان هم بر عهده مهدی مرادحاصل، محمدرضا اصلانی و احمد عربلو بود.

«مرد کبود»، عنوان رمان متفاوت سال 98 از سوی جایزه ادبی «واو» را کسب کرد
هیات داوران هفدهمین دوره جایزه ادبی «واو» از میان رمان‌های «چهارده سالگی بر برف» نوشته حسین آتش‌پرور، «طبرخون» نوشته محسن فاتحی، «مرد کبود» نوشته پیام عزیزی و «وقتی ما همه مردیم» نوشته مهدی احمدیان، که به عنوان نامزد دریافت این جایزه معرفی شده بودند، رمان «مرد کبود» نوشته پیام عزیزی را برای «آفرینش جنونی تمام‌عیار در فضایی وهم‌آلود، بازتاب درخور توجه هویت هزارپاره انسان معاصر در این جنون و نثر و زبانی روان و روایتی ساختارمند و گیرا»، به عنوان رمان متفاوت سال 1398 معرفی کرد. همچنین نشر «نیماژ» و علیرضا اسدی جنتی را بهترین ناشر رمان متفاوت سال 98 دانست.
در ادامه هیات داوران رمان «چهارده سالگی بر برف» نوشته حسین آتش‌پرور را برای نثر و زبان شفاف، پاکیزه، یکدست و در خور توجه و همچنین سیالیت روان روایت میان خیال و واقعیت به عنوان رمان شایسته تقدیر سال 1398 معرفی کردند. داوران این دوره از جایزه ادبی «واو» شامل رویا دستغیب، مجتبی هوشیار محبوب و فائزه سیدشاکری بودند. بنابر اعلام دبیرخانه این جایزه تندیس و لوح برگزیدگان «واو» پس از پایان پاندمی و در شرایطی امن، طی مراسمی اهدا خواهد شد.

25 اثر برگزیده از نگاه مخاطبان در رویداد ادبی داستان بیست‌وپنج معرفی شد
برگزیدگان نهایی رویداد ادبی داستان بیست‌وپنج به ترتیب الفبا (بر اساس نام اثر)‌ شامل «آداب بی‌قراری» نوشته‌ یعقوب یادعلی، «اسفار کاتبان» نوشته‌ ابوتراب خسروی، «باغ ملی» نوشته‌ کورش اسدی، «برف و سمفونی ابری» نوشته‌ پیمان اسماعیلی، «بند محکومین» نوشته‌ کیهان خانجانی، «بیست زخم کاری» نوشته‌ محمود حسینی‌زاد، «پرنده من» نوشته‌ فریبا وفی، «جایی دیگر» نوشته‌ گلی ترقی، «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» اثر زویا پیرزاد، «حفره »نوشته‌ محمد رضایی راد، «خون‌خورده یا سرخ سیاه» اثر مهدی یزدانی خرم، «دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد» نوشته شهرام رحیمیان، «دوباره از همان خیابان‌ها» نوشته‌ بیژن نجدی، «راهنمای مردن با گیاهان دارویی» نوشته‌ عطیه عطارزاده، «زخم شیر» به قلم صمد طاهری، «سوءقصد به ذات همایونی» نوشته‌ رضا جولایی، «شب ممکن» اثر محمد حسن شهسواری، «شرق بنفشه» نوشته‌ شهریار مندنی‌پور، «شکوفه‌های عناب» نوشته‌ رضا جولایی، «عقرب روی پله‌های راه‌آهن اندیمشک یا از این قطار خون می‌چکه قربان» نوشته حسین مرتضائیان‌ آبکنار، «ناتمامی» نوشته‌ زهرا عبدی، «نگران نباش» نوشته‌ مهسا محب‌علی، «نیمه‌ غایب» نوشته‌ حسین سناپور، «همنوایی شبانه‌ ارکستر چوب‌ها» نوشته‌ رضا قاسمی و «هیس» نوشته‌ محمدرضا کاتب هستند.
مسعود بُربُر، نویسنده و دبیر رویداد ادبی «داستان بیست‌و‌پنج» درباره سیر بررسی و انتخاب آثار برگزیده در این رویداد گفت: در گام نخست از رویداد ادبی داستان بیست‌وپنج، که از یکم تا بیست‌وپنجم دی‌ماه برگزار شد، پنج هزار و ۳۱۹ مخاطب مشارکت کردند و عناوین مورد علاقه‌شان را در سایت این رویداد ادبی ثبت کردند و روز شنبه دوم بهمن فهرستی از ۱۵۰ اثر داستانی را که بیش از پنج هزار مخاطب در انتخاب آن مشارکت داشتند اعلام کردیم. در این انتخاب اولیه، فهرست بیش از ۳۰هزار عنوان کتاب رمان و مجموعه داستان فارسی که از ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۰ منتشر شده بود در اختیار مخاطبان قرار گرفت و از میان این آثار ۱۵۰ کتاب با آرای مخاطبان برگزیده شد.
وی افزود: در گام دوم این رویداد ادبی، از طیف متنوعی از کارشناسان نظرسنجی کردیم و از آنان خواستیم تا از میان فهرست صد‌و‌پنجاه‌تایی منتخب مخاطبان، آثار برگزیده از نظر خودشان را اعلام کنند. در این گام از استادان دانشگاه، مدرسان داستان‌نویسی، منقدان ادبی، روزنامه‌نگاران، فعالان حوزه کتاب و کتاب‌فروشان دعوت کردیم تا طیف متنوعی از سلیقه‌ها را گرد هم بیاوریم و نهایتا با تجمیع آرای آنان به فهرستی از ۲۵ اثر شاخص داستانی از سال ۱۳۷۵ تا کنون رسیدیم.

جایزه‌ای تازه نفس به یاد و نام اصغر عبداللهی
هیات داوران نخستین دوره‌ جایزه اصغر عبداللهی در مراسم پایانی این جایزه که ۷ دی‌ماه برگزار شده بود، برگزیدگان در بخش‌های رمان، مجموعه داستان و ناداستان را معرفی کردند. بر این اساس کتاب «باد نوبان» نوشته جمشید ملک‌پور از نشر ثالث به عنوان اثر برگزیده در بخش رمان معرفی و از مریم حسینیان برای کتاب «بانو گوزن»(نشر چشمه) و منیرالدین بیروتی برای کتاب «بوی مار»(نشر نیماژ) تقدیر شد. داوری بخش رمان این جایزه برعهده ناهید طباطبایی، ابوتراب خسروی و بلقیس سلیمانی بوده است.
کتاب «شب در از ما بهترانیه» نوشته حمیدرضا نجفی(نشر چشمه) به عنوان اثر برگزیده در بخش مجموعه داستان معرفی شد. همچنین کتاب‌های «اتللوی تابستانی» نوشته نسیبه فضل‌اللهی(نشر ثالث) و «گربه‌ها تصمیم نمی‌گیرند» نوشته ناتاشا امیری(نشر ثالث) در این بخش مورد تقدیر قرار گرفتند. داوری بخش مجموعه داستان کوتاه را محمد کشاورز، آذردخت بهرامی و مهدی یزدانی‌خرم بر عهده داشتند.

در بخش ناداستان این جایزه نیز بدون ترتیب عالیه عطایی برای کتاب «کورسرخی»(نشر چشمه) و نهال تجدد برای کتاب «مَلکِ گرسنه»(نشر چشمه) برگزیده شدند. حبیبه جعفریان، روبرت صافاریان و کامران سپهران داوران بخش ناداستان بودند.

«جایزه ادبی ما» به جوایز ادبی پیوست
نخستین دوره «جایزه ادبی ما» با معرفی داوران در دو بخش شعر و داستان و به صورت مستقل و خصوصی فعالیت خود را آغاز کرد. بنابر اعلام دبیرخانه این جایزه اسدالله امرايی، محمود قلی‌پور و محمدهاشم اكبريانی داوری بخش داستان را برعهده دارند. همچنین محمدهاشم اكبريانی به عنوان دبیر جایزه و اسدالله امرايی به عنوان دبير بخش داستان معرفی شده‌اند. در اولين دوره جايزه ادبی ما، آثار منتشر شده در سال 1399 بررسی و كتاب‌های برگزيده اعلام می‌شود.

برگزیدگان دهمین دوره جایزه ادبی هفت اقلیم به صورت آنلاین معرفی شدند
در مراسم اختتامیه دهمین دوره جایزه ادبی هفت اقلیم که به دلیل پایداری کرونا، 24 مهر ماه به صورت آنلاین با اجرای محسن حکیم معانی و در موسسه فرهنگی هنری هفت اقلیم برگزار شده بود، در بخش رمان، «پرده آهنین» نوشته علی شروقی از نشر ثالث به عنوان رمان برتر سال 98 و همچنین «روز دیگر شورا » نوشته فریبا وفی از نشر مرکز و «طبقه منفی دو» نوشته فاطمه جعفریان از نشر ثالث به عنوان رمان شایسته تقدیر سال 98 شناخته شدند.

همچنین در بخش مجموعه داستان، «ساکن خانه دیگران» نوشته محمدرضا زمانی از نشر ثالث به عنوان مجموعه داستان برترسال 98 و «فلامینگوهای بختگان» نوشته علی صالحی بافقی از نشر مرکز به عنوان مجموعه داستان شایسته تقدیر سال 98 معرفی شدند.
داوری دهمین جایزه ادبی هفت اقلیم را در بخش رمان صمد طاهری، احمد آرام ، رضا زنگی آبادی و در بخش مجموعه داستان علی خدایی، محمد حسینی و فرشته احمدی به عهده داشتند. مجموعه داستان‌های «به مگزی خوش آمدید» از داریوش احمدی(نیماژ)، «چشم سگ» از عالیه عطایی(چشمه)، «زمستان شغال» از فرهاد رفیعی(نیماژ)، «ساکن خانه دیگران» از محمد رضا زمانی(ثالث)، «فلامینگوهای بختگان» از علی صالحی بافقی(مرکز) و «مرز» از نفیسه نصیران(مرکز) و رمان‌های «اوراد نیمروز» نوشته منصور علیمرادی(نیماژ)، «پرده آهنین» نوشته علی شروقی(ثالث)، «جهان هولوگرافیک جنایت» نوشته فرید حسینیان تهرانی(نیماژ)، «خرگوش و خاکستر» نوشته محبوبه موسوی(آگه)، «روز دیگر شورا» نوشته فریبا وفی(مرکز) و «طبقه منفی دو» نوشته فاطمه جعفریان(ثالث) به عنوان نامزدهای این دو بخش معرفی شده بودند.

طبق اخبار اعلام شده، دوره جدید جایزه ادبی هفت اقلیم با اعلام اسامی داوران از سوی دبیرخانه این جایزه آغاز به‌کار کرد. براین اساس ابراهیم دمشناس، رضا زنگی‌آبادی و شهلا زرلکی در بخش رمان و همچنین محمد چرمشیر، فرشته نوبخت و محمد کشاورز در بخش مجموعه داستان کوتاه داوری یازدهمین دوره جایزه ادبی هفت اقلیم را برعهده داشته و به بررسی آثار داستانی منتشر شده در سال ۱۳۹۹ خواهند پرداخت.

فراخوان پنجمین دوره جایزه ارغوان/ چاپ 10 اثر برگزیده چهارمین دوره
داستان‌های برگزیدگان چهارمین دوره جایزه «ارغوان» در قالب کتابی به نام «آخرین سال قرن» که شامل 10 داستان کوتاه از نویسندگان زیر 30 است، با مقدمه‌ای از فرشته احمدی (عضو هیات انتخاب این جایزه ادبی)، گردآوری اوژن حقیقی، دبیر این جایزه و و از سوی نشر مرکز منتشر شد. اسامی برگزیدگان بر اساس رتبه کسب‌شده به این شرح است؛ امیرحسین طالبی‌نیا، سید رحیم حسینی‌نژاد، امیر محمد محدثی، مهلا یزدانی احمد آبادی، عباس عظیمی، حامد گراوندی، علی نادری، غزل محمدی، الهام وطن خواهان اصفهانی و محیا مرادی نسب. پیشتر نیز فراخوان دوره پنجم جایزه «ارغوان» با موضوع «دروغ» از سوی دبیرخانه این جایزه منتشر شد.

یادی از هنرمندان کوچ کرده هنرهای تجسمی در سال قبل

در سال پر اتفاق ۱۴۰۰ وقایعی رخ داد که برخی مثبت و برخی تاثربرانگیز بودند. درگذشت هنرمندان عرصه‌های مختلف سال گذشته بیش از سال‌های قبل رقم خورد که در این میان سهم هنرمندان حوزه تجسمی هم کم نبود.

به گزارش خبرنگار ایلنا، سال ۱۴۰۰ با همه خوبی‌ها و بدی‌ها و اتفاقات مثبت و منفی مقطعی بود که هنرمندان زیادی را از ما گرفت. حال فعالان سینما، تئاتر، موسیقی و اغلب هنرهای تجسمی داغ دار هنرمندانی هستند که به ناگاه یا پس از دوره‌ای بیماری و شاید ابتلا به کرونا به دیدار حق شتافتند. بحران کرونا همچنین باعث شد مراسم تشییع و تدفین و گاه یادمان هنرمندان آنطور که باید برگزار نشود. این گزارش به استادان و هنرمندان درگذشته عرصه هنرهای تجسمی می‌پردازد که از خود یادگارهایی با ارزش که از آن‌ها به عنوان اثر هنری یاد می‌شود، به جا گذاشتند. در آغاز سال جدید یاد کردن از این درگذشتگان و نگاهی اجمالی به فعالیت‌هایشان اتفاق خوش آیندی است. باید تاکید کرد، چه خوب است هنرمندان را در زمان حیاتشان ارج نهیم و قدردان وجودشان باشیم و از داشته‌هایشان برای نسل‌های بعد به طرق مختلف بهره ببریم.

مهر زمان فخار منفرد/ هنرمند خلاق نگارگر و مبتکر در گل و مرغ

مهرزمان فخارمنفرد بانوی نگارگر و مبتکر در هنر گل و مرغ، یکی دیگر از هنرمندانی است که به دلیل ابتلا به کرونا درگذشت. او سال گذشته، صبح روز پنجشنبه هفتم مرداد در ۶۸ سالگی دار فانی را وداع گفت.

فخارمنفرد، متولد سال ۱۳۳۲ در شهرری، دارای مدرک درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. او رشته گل و مرغ، نگارگری را نزد اساتیدی چون سوسن آبادی، علی اشراقی، علی مطیع فراگرفت و رشته‌های تذهیب، گل و مرغ، هنرهای لاکی، نقاشی روی چوب، نقاشی روی شیشه و پشت شیشه و آب رنگ‌پرداز را نزد استاد بیوک احمری آموخت.

وی طی دوران حیات چندین نمایشگاه گروهی و یک نمایشگاه انفرادی در داخل و خارج از کشور برگزار کرد و یک نمایشگاه انفرادی داشته است. فخارمنفرد با ابتکاری که در هنر گل و مرغ داشته موفق به کسب رتبه‌های مختلف هنری شد.

صلاح الدین علامه زاده/ چهره ماندگار معرق

صلاح الدین علامه زاده هنرمند معرق کار و یکی از چهره‌های ماندگار این عرصه، دیگر هنرمند درگذشته عرصه تجسمی در سال ۱۴۰۰ است که اواخر مردادماه بدرود حیات گفت.

علامه زاده اهل بابل در سال ۱۳۲۴ به دنیا آمد و به سال ۱۳۵۳ در رشته مهندسی بهداشت از دانشکده بهداشت دانشگاه تهران فارغ التحصیل شد. او در ابتدا از طریق یکی از دوستانش با هنر معرق آشنا شد و در ادامه تحت نظر اساتید مطرح آن زمان آموزش دید. این هنرمند درگذشته به علت علاقه فراوان به هنر معرق تصمیم گرفت تدریس را به عنوان شغل اصلی خود برگزیند.

صلاح الدین علامه زاده طی همکاری با سازمان‌های هنری از جمله سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، شاگردان بسیاری در حوزه هنر معرق تربیت کرد. از جمله فعالیت‌های ماندگاری که این استاد فقید در عمر هنری خود به سرانجام رساند، تعلیم هنر معرق به نابینایان جوان است که در تاریخ هنر جهان کم سابقه است؛ آثار این هنرمندان نابینا تاکنون در نمایشگاه‌های متعددی به نمایش گذاشته شده و تحسین بینندگان را برانگیخته است.

غلام آق (خانی تکه)/ هنرمند خطه ترکمن

غلام آق معروف به «خانی تکه» هنرمند پیشکسوت رشته زیورآلات سنتی ترکمن روزهای آخر شهریورماه سال ۱۴۰۰ در سن هشتاد و سه سالگی بر بر اثر کهولت سن در بیمارستان شهدای گنبدکاووس درگذشت. او چندی پیش از فوت در جشنواره بین‌المللی صنایع دستی کشور موفق به دریافت نشان ملی همای زرین شده بود.

غلام آق بیش از ۶۰ سال از عمر خود را صرف ساخت زیورآلات سنتی ترکمن کرد و در حفظ اصالت این هنر کوشید.

علی گلستانه/ نقاش خلاق در تکنیک و خط

علی گلستانه هنرمند نقاش دیگر درگذشته سال قبل است. او اواسط مهرماه سال ۱۴۰۰چهره در نقاب خاک کشید و آثار ماندگاری از خود به جا گذاشت.

لیلی گلستان (مترجم و گالری‌دار) بود که اولین بار با انتشار متنی کوتاه در صفحه شخصی خود خبر درگذشت او را اعلام کرد.

گلستانه زاده سال ۱۳۱۹ اهل تهران، فارغ‌التحصیل دانشکده هنرهای زیبا بود و بیشتر عمر خود را صرف هنر و نقاشی کرد. او در کشورهای اسپانیا و انگلیس تحصیلاتش را در رشته هنر گذراند و طی دوران حیاتش نمایشگاه‌های انفرادی متعددی در ایران و خارج از ایران برگزار کرد. وی از لحاظ تکنیک و محتوا آثار متنوعی دارد که مجموعه آثار طبیعت او از شهرت به سزایی برخوردار است.

ایران درودی/ نقاش گل و نور

ایران درودی یکی از نقاشان معاصر است که بخش اعظم عمر خود را صرف هنر کرد. او که نویسندگی و کارگردانی را هم به صورت جدی تجربه کرده بود. در حیطه نقد هم دستی داشت و جمعه هفتم آبان ماه سال گذشته در سن هشتاد و سه سالگی به دلیل ایست قلبی درگذشت.

البته ایران درودی کمی پیش از مرگ (شهریورماه) به کرونا مبتلا شده بود. او پس از بستری شدن در بیمارستان و گذراندن دوران نقاهت، برای ادامه مراحل درمان به منزل انتقال یافته بود و حدود دوماه بعد به دیار باقی شتافت.

تکتم نعیمی (مدیر برنامه‌های این هنرمند) در گفتگو با یکی از رسانه‌ها، درباره درگذشت او گفته بود: «ایشان به دلیل بیماری که داشتند اخیرا در رفت و آمد به بیمارستان بودند و متاسفانه صبح امروز (جمعه هفتم آبان ماه هزارو چهارصد) ساعت هفت و نیم صبح به دلیل ایست قلبی در بیمارستان دی از دنیا رفتند.»

درودی در دانشکده عالی هنرهای زیبای پاریس، مدرسه «لوور» پاریس در رشته نقاشی تحصیل کرده بود و در دانشکده سلطنتی بروکسل تاریخ هنر خوانده بود. او طی سال‌های حیات، شصت و چهار نمایشگاه انفرادی در کشورهای مختلف برگزار کرد و در بیش از دویست و پنجاه نمایشگاه گروهی حضور یافت.

این هنرمند از سال چهل و سه عضو کنگره بین المللی هنرمندان و منتقدان ریمنی، ووکیو و سان ماریو ایتالیا بود. او همچنین از سال چهل و شش تا پنجاه و یک، تهیه‌کنندگی و کارگردانی بیش از هشتاد فیلم مستند تلویزیونی را با عنوان شناسایی هنر را انجام داد.

درودی که تجربه تدریس هم داشت، از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۱ استاد مدعو دانشگاه صنعتی شریف بود. این هنرمند علاوه بر همه این فعالیت‌ها چند جلد کتاب هم تالیف کرده بود.

کامبیز درم بخش/ هنرمندی ایرانی با اعتبار جهانی

کامبیز درم بخش یکی از هنرمندان مطرح و تاثیرگذار معاصر (طراح، کاریکاتوریست و گرافیست) بود و چندین جایزه بزرگ معتبر جهانی داشت. او سال گذشته در سن هفتاد و سه سالگی به کرونا مبتلا شد و به تاریخ چهاردهم آبان ماه در بیمارستان آتیه تهران دوست دارانش را تنها گذاشت و به دیار باقی شتافت.

درم بخش متولد هشتم خرداد ماه سال ۱۳۲۱ اهل شیراز، از جمله نوادر هنرمندی محسوب می‌شد که در نیم سده، فعالیت‌هایش به طور مستمر ادامه داشت و دستاوردهای ارزشمندی را به دست آورد. آنچه در حوزه کاری درم‌بخش به عنوان یک هنرمند کاریکاتوریست حائز اهمیت است، جنبه شناخت جهانی از آثار اوست و امروزه در هر جای دنیا که صحبت از کاریکاتور باشد، بدون شک نام او با احترام آورده می‌شود. او برنده جایزه‌های مختلفی در بزرگترین و معتبرترین مسابقات بین‌المللی کاریکاتور ژاپن، آلمان، ایتالیا، سوئیس، بلژیک، ترکیه، برزیل و یوگسلاوی است.

وی نشان شوالیه را از دولت فرانسه دریافت کرده بود و در سال ۱۳۹۷ در مراسم پایانی ششمین «جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح» یکی از چهار هنرمندی بود که نشان عالی «هنر برای صلح» را به خود اختصاص داد.

آثار درم‌بخش در موزه‌های هنرهای معاصر تهران، فرهنگستان هنر خانه صبا، کتابخانه ملی، مان هنر نو، موزه سندیکای گرافیست‌های ایران، موزه آوینیون پاریس، موزه کاریکاتور بازل سوئیس، موزه کاریکاتور گابروو در بلغارستان، موزه هیروشیما در ژاپن، موزه ضدجنگ یوگسلاوی، موزه کاریکاتور استامبول ترکیه، موزه کاریکاتور ورشو در لهستان و مجموعه شهرداری شهر فرانکفورت آلمان نگهداری می‌شود.

در کنار این فعالیت ها، درم‌بخش در حوزه تبلیغات تصویرگری کتاب کودک، پوستر، فیلم کوتاه، کارت پستال، تقویم هم فعال بود و از اواسط دهه هشتاد وارد انیمیشن‌سازی هم شد. آثار وی با خطوطی ساده و سیاه روی زمینه سفید کاغذ شکل می‌گرفت و کاراکترهایی را به وجود می‌آورد که در هر تابلو روایت‌گر داستانی متفاوت و تأثیرگذار هستند. «بدون شرح»، «مینیاتورهای سیاه»، «دفتر خاطرات فرشته‌ها»، «کتاب کامبیز»، «المپیک خنده»، «سمفونی خطوط» تعدادی از کتاب‌های هنرمند فقید کامبیز درم بخش است. پس از درگذشت کامبیز درم بخش برخی نهادها و هنرمندان برای او برنامه‌هایی ترتیب دادند و به تحلیل او و آثارش پرداختند. مستند سینمای کاغذی درباره آثار و زندگی کامبیز درم بخش شرح مصوری از زندگی اوست.

جمشید سماواتیان/ پدر پتینه ایران

جمشید سماواتیان یکی از نقاشان نوگرای ایرانی است که روز بیست و سوم مهرماه سال ۱۴۰۰در سن هشتاد و سه سالگی به دلیل ابتلا به کرونا، در منزل خود به دیدار حق شتافت. شیوه خاص و بدیع این هنرمند باعث شد آثار شاخصی از خود به جای بگذارد.

سماواتیان را از چهره‌های نسل دوم نقاشان نوگرای ایران می‌دانند. آثار او که در مقطعی از زندگی‌اش در دانشکده هنرهای زیبای تهران نزد استادان مطرح آن زمان هنرآموزی می‌کرده، متأثر از هنرهای سنتی و دیوارنگاره‌های عصر صفوی اصفهان است. سماواتیان با تسلط بی‌نظیر بر انواع ابزارها و تکنیک‌های غیرمتعارف، به احیای هنر گذشته ایرانی با نگاهی نو و بن‌مایه‌های انتزاعی اهتمام ورزیده است. او در نقاشی‌های نیمه‌فیگوراتیو خود از موادی چون خاک، گل، گچ، مواد ترکیبی، ورق‌های طلا و نقره همراه با شیوه‌های مختلف پتینه‌کاری بهره می‌گیرد تا فرسودگی، ریختگی و ترک‌ها را به نمایش بگذارد.

وی که به گفته اطرافیان روحیه درویش مسلک داشته، بهمن سال گذشته آخرین نمایشگاه خود را با نام «میراث» در گالری «نگر» برپا کرده است. این نمایشگاه حاصل بیش از نیم قرن تلاش و تجربه او بود و به همین دلیل «میراث» نام گرفته بود. این هنرمند پس از این نمایشگاه، عواید حاصل از فروش آثارش را صرف امور خیریه و کمک به نیازمندان خادم آباد و هنرمندان نوپایی کرد که به دلیل مسائل معیشتی از مسیر هنری خویش بازمانده بودند.

مهرداد فلاح، نقاش، شاگرد و دوستِ دیرین سماواتیان، ساعتی پس از انتشار خبر درگذشتِ این نقاش، طی ارائه یادداشتی به ایلنا درباره او گفته بود: «افسوس که هنر ایران مرد بزرگ و خودساخته‌ای را از دست داد. استاد سماوتیان ستون هنر ایران بود؛ کسی که زنده‌یاد صادق تبریزی از ایشان به عنوان پدر پتینه ایران یاد می‌کرد. ایشان آخرین بار پنج روز قبل از ابتلا به کرونا به آتلیه من آمدند و ساعتی را با هم گذراندیم.»

عطاالله امیدوار/ هنرمندی چند وجهی با آثار درخور

از نحوه فعالیت‌های عطاالله امیدوار می‌توان دریافت که او هنرمندی چندوجهی بوده است؛ چراکه معماری، عکاسی، موسیقی و نقاشی همواره برایش جدی بوده‌اند و آثار درخوری در این بخش‌ها ارائه کرده است. این هنرمند زمستان سال قبل، به تاریخ دوشنبه سیزدهم دی ماه پس از مدتی بیماری و مبارزه با مرگ چهره در نقاب خاک کشید.

امیدوار در سال ۱۳۲۵ در شهر بافت استان کرمان متولد شد و تحصیلات ابتدایی خود را در این شهر به پایان رساند. او تحصیلات دوره‌ی متوسطه را در کرمان پشت سر گذاشت و سپس به مدرسه‌ی دارالفنون تهران رفت. زنده یاد امیدوار در سال ۱۳۴۵ به دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت و سال ۱۳۵۱ در رشته‌ی معماری از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. امیدوار در ادامه به فعالیت‌های موسیقی نیز پرداخت و مجوز همکاری با برنامه‌ی گل‌ها را بدست آورد. این هنرمند درگذشته، در ادامه با سعید هرمزی آشنا شد و نزد او به فراگیری نواختن تار و سه‌تار پرداخت و حال قطعاتی با ساز هرمزی و آواز امیدوار از آن دوران برجای مانده است.

این هنرمند نقاش و معمار در ادامه فعالیت‌های موسیقایی‌اش از آموزش‌های آوازِ سلیمان امیرقاسمی هم بی‌نصیب نماند. وی به خواندنِ اذان در دستگاه‌های مختلف موسیقی ایرانی نیز پرداخت و اذان‌هایی را با استناد به شیوه‌های آوازی در دستگاه‌های نوا، همایون و چهارگاه ضبط کرد.

عطاالله امیدوار تحصیلات دانشگاهی خود را در فرانسه ادامه داد و از دانشکده معماری بوزار فرانسه با درجه‌ی دکترا فارغ‌التحصیل شد. ساخت فیلم‌های کوتاه، خلق آثاری در حوزه نقاشی و برپایی نمایشگاه‌های متعددی از «نقاشی‌های دیجیتالی» در پاریس و ایران از دیگر دستاوردهای این هنرمند درگذشته است. روحش شاد و یادش گرامی.

در پایان باید گفت، هنر و هنرمند مقولاتی به هم تنیده شده و درهم آمیخته‌اند که یکی بدون دیگر معنایی ندارد. در این میان این مخاطب است که می‌تواند با نگاه و منظر زیباشناسانه‌ای که بر اساس سلیقه و شناخت در او ایجاد شده به انتخاب و گزینش آثار بپردازد. اما این همه ماجرا نیست و این مسئولان دستگاه ها و نهادهای فرهنگی و هنری دولتی هستند که می‌توانند امکان دیده شدن آثار را به واسطه جشنواره‌ها، سمپوزیوم‌ها و نمایشگاه‌ها برای هنرمندان فراهم کنند. یکی دیگر از تاکیدات همیشگی قدردانی و تمجید از هنرمندان در زمان حیاتشان است که در این بخش نیز مسئولان نقش اصلی و محوری را برای رسیدن به چنین هدف مهم و والایی به عهده دارند و امید که چنین باشد...